Sultanahmet is een wijk in de Turkse stad Istanboel. Het is de plek waar de stad is ontstaan en staat ook wel bekend als het historische centrum. Sultanahmet was vroeger het hart van het Ottomaanse rijk en is vernoemd naar diens sultan, Ahmed I. In dit blog lees je wat er allemaal te doen en te zien is in Sultanahmet.
Hippodroom
Het Hippodroom was een Romeins stadion dat werd gebruikt voor wagenrennen en ander vermaak. Het werd gebouwd in de 3e eeuw na Christus en er konden zo’n 100 duizend mensen in. Behalve drie zuilen is er helaas niet veel van overgebleven. Oorspronkelijk stonden er 4 grote bronzen paardenbeelden maar die werden gejat door kruisvaarders. Ze staan nu bij de Basiliek van San Marco in Venetië.
Op de plek van het Hippodroom ligt nu het Sultan Ahmetplein dat vernoemd is naar sultan Ahmet I. Aan het plein liggen de Hagia Sophia moskee en de Blauwe Moskee. Onder het voormalig Hippodroom bevindt zich de Basilica Cisterne, een ondergrondse wateropslag.
De Egyptische zuil
Ook wel de Obelisk van Thoetmosis III of Theodosius genoemd, stond oorspronkelijk voor de tempel van Luxor in Aswan (Egypte). Het bouwwerk werd door keizer Theodosius I naar Constantinopel (nu Istanboel) gebracht. De obelisk werd gemaakt ter ere van de zonnegod Amon-Ra en op elke kant staan hiërogliefen.
De Slangenzuil
Werd ergens rond 479 na Christus gemaakt en stond oorspronkelijk in de tempel van Apollo i Delphi, Griekenland. De kop van de slang zit er niet meer op maar een deel ervan is gevonden en ligt in het Archeologisch Museum van Istanboel (zie verderop in dit blog).
De ommuurde obelisk
De Örme Dikilitas bestaat uit een opeenstapeling van kleine stenen. Wanneer deze zuil is gemaakt is niet bekend maar het wordt ook wel de zuil van Constantijn genoemd omdat deze het bouwwerk liet restaureren in de 10e eeuw. Men denkt dat deze 32 meter hoge zuil werd gebouwd om de Egyptische te spiegelen. Zit wel wat in. Ik bedoel, één zuil is ook maar zielig.
De zuil was ooit versierd met bronzen plakkaten maar die werden rond 1200 omgesmolten door de kruisvaarders. In de Ottomaanse tijd werd de obelisk vaak beklommen door jonge soldaten, die wilden laten zien hoe sterk ze waren.
De Duitse fontein
De Duitse fontein is een cadeautje van de Duitse keizer Wilhelm II, die in 1898 Istanboel bezocht. Het bouwwerk is ontworpen door architect Max Spitta en werd in stukken vervoerd naar Istanboel. De fontein is ter plekke in elkaar gezet.
Hagia Sophia
De Hagia Sophia (heilige wijsheid) werd tussen 532 en 537 (Byzantijnse tijd) gebouwd. Er stond eigenlijk al een kerk, de Megale Ekklesia ofwel grote kerk, maar die brandde in 404 af. Zijn vervanger werd, samen met een hoop andere gebouwen, vernietigd in 532 tijdens de gewelddadige Nika-oproer.
Wist je dat?
- De Hagia Sophia werd in slechts vijf jaar gebouwd, onder leiding van mensen die bijna geen bouwervaring hadden!
- De oorspronkelijke koepel van het gebouw was waarschijnlijk iets te groot en stortte in 558 in door een aardbeving. Daarna werd een iets kleinere koepel gebouwd (33 meter diameter). Deze steunt op vier zware bogen en steunberen (versterking in de muur).
- De Byzantijnen hebben voor het bouwen van de Hagia Sophia zuilen gebruikt van de Tempel van Artemis in Efeze. Aasgieren of gewoon slimme recycling?
- De Hagia Sophia was van oorsprong een Orthodoxe kerk en voor lange tijd de grootste kathedraal van de wereld.
- In 1453 werd Constantinopel (later Istanboel) veroverd door de Ottomanen. De Hagia Sophia werd omgebouwd tot een moskee. Er werden minaretten toegevoegd en het kruis werd vervangen door een halve maan. De muurschilderingen en mozaïeken verdwenen onder een dikke stuclaag.
- In 1934 werd de Hagia Sophia onder Kemal Atatürk (eerste president van Turkije) een museum.
- In 1985 kwam de Hagia Sophia op de werelderfgoedlijst van UNESCO te staan.
- Op 24 juli 2020 werd de Hagia Sophia onder president Erdogan weer een moskee. Dit zorgde voor oproer bij een hoop mensen omdat volgens de islam geen prenten zijn toegestaan in gebedshuizen. Maar er is een mooie oplossing gevonden. Tijdens gebedstijden is de moskee gesloten voor toeristen en dan worden de fresco’s en mozaïeken afgedekt. Na het gebed is de moskee weer toegankelijk voor toeristen.
- De Hagia Sophia werd de blauwdruk voor alle moskeeën die later zijn gebouwd in Istanboel.
Omphalos
Een bijzondere plek in de moskee is de Omphalos. Een vierkant met cirkels, gemaakt van verschillende soorten marmer. Men denkt dat hier keizers werden gekroond in de Byzantijnse tijd. Maar dat is niet zeker. Gedurende de jaren is de Hagia Sophia diverse keren aangepast en soms duikt het Omphalos op in oude teksten. De functie is nooit 100% bewezen. Wat het betekent weet men ook niet. Ze denken aan het sterrenstelsel met de zon en het zonnestelsel. Maar het zou ook iets compleet anders kunnen zijn.
De zwetende pilaar
In de moskee vind je een pilaar met een gat erin die de zwetende pilaar wordt genoemd. Bezoekers doen een wens, steken hun vinger in het gat en proberen er dan een cirkel mee te maken. Je wens komt uit als je vinger nat wordt.
Maar er is nog een ander verhaal. Keizer Justinianus had blijkbaar vaak last van hoofdpijn. Wanneer hij de Hagia Sophia bezocht steunde hij met zijn hoofd tegen de vochtige steen van de zwetende pilaar waardoor de pijn verdween. Sindsdien zouden bezoekers (die iets onder de leden hebben) graag dezelfde plek aanraken.
Door de vele aanrakingen werd het gat in de pilaar steeds groter. Om dat te voorkomen heeft men een ‘velletje’ van brons om de paal heen gemaakt. Maar zoals je kunt zien op de foto hieronder zit daar inmiddels ook al een gat in.
Sultan Ahmetmoskee
De Sultan Ahmetmoskee, ook wel de Blauwe Moskee genoemd, werd in opdracht van sultan Ahmet I gebouwd. De moskee moest imposanter worden dan de Sülemaniyemoskee en dat is volgens mij wel gelukt. Ahmet I was zo enthousiast over de bouw dat hij soms zelf meehielp. De Blauwe Moskee werd in 1616 opgeleverd.
Het interieur is versierd met 20.143 handbeschilderde Izniktegels in de kleuren blauw, groen en bruin. Omdat de kleur blauw overheerst wordt de Sultan Ahmetmoskee ook wel de Blauwe moskee genoemd.
De moskee heeft een koepel met een diameter van 33 meter en zes minaretten. Aan het aantal minaretten kun je zien hoe rijk de eigenaar was. De meeste moskeeën hebben maar één minaret, hoogstens vier. Dus als je er zes hebt, dan heb je wel geld. Er zijn maar twee moskeeën ter wereld die meer minaretten hebben: de Al-Masjid al-Haram moskee in Mekka heeft er 8 en de Moskee van de Profeet in Medina heeft er tien.
Voetengeur
De vloer van elke moskee is bedekt met tapijt. Moslims bidden zittend dus dan is een zachte ondergrond wel fijn. Het nadeel is de geur. Je moet je schoenen uit doen en iedereen loopt dus rond op sokken of blote voeten. Dat gaat op een gegeven moment een beetje stinken. Zeker als je de moskee met honderden andere mensen bezoekt.
Moslims moeten zichzelf overigens reinigen voordat ze gaan bidden. Op de binnenplaats staat daarom vaak een fontein waar ze hun handen en voeten kunnen wassen. Maar toeristen doen dit natuurlijk niet.
Beste tijd om de Hagia Sophia en Blauwe moskee te bezoeken
Istanboel is een drukke stad. Er leven zo’n 18 miljoen mensen en elk jaar wordt de stad door 30 miljoen toeristen bezocht. Bij toeristenattracties moet je dan ook vaak in de rij staan.
Tip: ga of heel vroeg of ’s avonds. In de ochtend zijn de rijen nog niet zo lang en in de avond staan er vaak helemaal geen rijen.
Ik bezocht de Blauwe moskee op een zondagmiddag en toen was het natuurlijk super druk. Er stond een lange rij en ik bedacht me dat ik wel eens een uur zou moeten wachten. Maar dat bleek niet waar te zijn. Binnen 15 minuten was ik binnen! In de moskee zelf was het wel enorm druk. Als je daar niet van houdt zou ik je aanraden om op een doordeweekse dag te gaan of ’s avonds.
Draag geschikte kleding
Draag de juiste kleding wanneer je een moskee bezoekt. Schouders en knieën moeten bedenkt zijn en vrouwen moeten een hoofddoek dragen. Mijn tip is om zelf een sjaaltje mee te nemen. Mocht je het toch vergeten dan kun je bij de moskee een hoofddoek huren.
Kosten
Alle moskeeën in Istanboel kun je gratis bezoeken.
Sultan Ahmet I tombe
Naast de Blauwe moskee vind je de tombe van Sultan Ahmet I. Het werd gebouwd in opdracht van Sultan Mustafa I (broer van Ahmet I) en ontworpen door dezelfde architect van de Blauwe moskee: Sedefkar Mehmed Agha.
Naast Ahmet I liggen er nog 35 andere personen in de tombe. De belangrijkste: Sultan Osman, Sultan Murad, Kesem Walide Sultan (Mahpaker) en de kinderen van deze sultans en Sultan Ibrahim.
Naar altijd om die kleine kistjes te zien van kinderen die veel te vroeg zijn overleden.
Basilica Cisterne
In de buurt van de Hagia Sophia en Blauwe Moskee vind je de Basilica Cisterne, ofwel Yerebatan Sarnıcı. Het is een grote ondergrondse wateropslag die in de zesde eeuw gebouwd werd in opdracht van keizer Julianus. Door deze opslag had Constantinopel altijd beschikking tot schoon drinkwater. Er werd een aquaduct aangelegd van 19 kilometer dat helemaal naar het Belgrado-woud loopt. Zo kwam het water bij de opslag.
De opslag omvat een gebied van 9800 vierkante meter en ooit werd er 80 miljoen liter water opgeslagen. Het dak rust op 336 zuilen van 8 meter hoog. Het lijkt wel een beetje op een paleis. De Turken noemen het dan ook het verzonken paleis.
Medusa
Twee van de zuilen hebben een afbeelding met omgekeerde Medusa hoofden. Waarschijnlijk zijn deze hergebruikt en stonden ze oorspronkelijk in een ouder, Grieks gebouw. In de geschiedenis zie je wel vaker dat men materialen heeft herbruikt. In Rome bijvoorbeeld zijn allemaal materialen uit het Colosseum geroofd om andere dingen mee te bouwen.
De pilaren met medusahoofden Hebben overeenkomsten met een ander beeld dat is gevonden in Cemberlitas. Het ligt in de tuin van het Archeologisch Museum (zie verderop in dit blog).
Boeken en films
De Basilica Cisterne komen voor in films als From Russia with love (James Bond), The International en The Accidental Spy. Ook komt de ondergrondse wateropslag voor in het boek Inferno van Dan Brown en Jeromba de Griek (Suske en Wiske).
Beste tijd om de Basilica Cisterne te bezoeken
Je kunt het beste ’s ochtends vroeg de Basilica Cisterne bezoeken. Dan staat er nog niet zo’n lange rij. Vlak na openingstijd begint het al druk te worden. En ’s middags is het helemaal druk.
Topkapipaleis
Een bezoekje aan het Topkapipaleis mag echt niet ontbreken wanneer je in Istanboel bent. Dit complex werd tussen 1459 en 1465 gebouwd door Mehmet II na de verovering van Constantinopel. De sultan woonde hier met zijn harem maar het paleis fungeerde ook als regeringszetel en er was een school waar soldaten werden opgeleid. In de 16e eeuw verhuisde de regering naar een andere plek en in 1856 vertrok de laatste sultan die er woonde, Abdül Mecit I, naar het nieuwe Dolmabahcepaleis.
Het paleis is enorm groot en er is veel te zien. De keizerlijke garderobe bijvoorbeeld, de keukens en de schatkamer. Voor een bezoekje aan het Topkapipaleis moet je een hele dag uittrekken. Zeker als je in het weekend gaat want dan is het enorm druk.
Beste tijd om het Topkapipaleis te bezoeken
Ga zo vroeg mogelijk naar het paleis. In de ochtend is het nog rustig en dan heb je alle tijd om rustig alles te bekijken.
Wat is er te doen?
Er is zoveel te zien in het paleis. Het is onmogelijk om in dit blog alles te beschrijven. Ik heb er een paar dingen uitgepikt die ik zelf interessant vind.
De Koninklijke keuken
Sultans gebruikte veel servies gemaakt van goud en zilver of Chinees porselein. Etenswaren werden opgeslagen in zakken gemaakt van leer of geitenhaar. Of in vaten of potten. Potten werden soms ingegraven in de grond zodat het koel bleef. In die tijd hadden ze namelijk geen koelkasten.
Chinees porselein.
Koffie
Koffie komt oorspronkelijk uit Ethiopië, waar de zaden werden gegeten. In de vroege 15e eeuw werd het geïntroduceerd in Yemen en begon men drank van de bonen te maken. Koffie verspreidde zich via Mekka naar Egypte naar Istanboel. Waar het vrij snel populair werd. Tot op de dag van vandaag drinkt men veel koffie in Turkije. Wat Turkse koffie onderscheidt van andere koffie is de manier waarop de bonen worden gebrand en de cultuur eromheen. Hoe de koffie wordt geserveerd, hoe het wordt gedronken. Dat is allemaal zo bijzonder dat UNESCO de Turkse koffiecultuur in 2013 op de werelderfgoedlijst heeft gezet.
Een eunuch (die de harem bewaakte) krijgt koffie aangeboden.
Vroeg in de geschiedenis werd eten geserveerd op een leren kleed. Dat werd op de vloer gelegd. Later werden dienbladen gebruikt van hout en zilver.
Tinnen potten en pannen
In de 15e eeuw werd er gekookt in tinnen potten die werden gemaakt buiten het paleis. In de 16e eeuw werd echter besloten om een werkruimte binnen het paleis te maken. Helaas bestaat die ruimte niet meer in het huidige gebouw. Maar je kunt wel diverse voorbeelden vinden van de potten die gemaakt zijn in die tijd.
Een lid van de koninklijke keuken aan het werk.
De kleding van de sultan
Sultan Mehmet I begon een traditie waarbij kleding van sultans werd bewaard in het paleis. Dankzij die traditie kunnen we nu genieten van de prachtige garderobes. Overigens gold deze traditie niet voor de vrouwen. Daarom zijn er maar heel weinig vrouwelijke outfits te zien.
De outfits uit de begintijden waren van zware kwaliteit. De jas en laarzen hieronder moeten behoorlijk wat wegen. Zeker omdat de sultan, aan de maat te zien, zelf ook behoorlijk groot was.
Veel sultans droegen hun kleding als een soort talisman die hun moest beschermen tegen het kwaad. Op de kleding staan bijvoorbeeld teksten geschreven uit de Koran.
De Kamer van verzoekschriften
Hier raadpleegde de sultan zijn ministers en gouveneurs. Er werden ook ambassadeurs ontvangen en er vonden staatsaangelegenheden plaats. Er stond een troon in deze zaal en daardoor wordt het ook wel de troonzaal genoemd.
Baghdad Kiosk
Deze kiosk werd na 1638 gebouwd om de veldtocht van Murat IV in Bagdad te herdenken. De kamer is versierd met prachtig, blauwe mozaïek tegels. Er staat ook een gouden troon die is ingelegd met parelmoer schelp.
De Bibliotheek
De bibliotheek werd gebouwd in opdracht van Sultan Ahmet III. Er werden Turkse, Arabische en Perzische boeken tentoongesteld. Vooral geleerde boeken bijvoorbeeld over islamitisch recht of theologie.
Fatih Kiosk
In de Fatih Kiosk bevindt zich de schatkamer. Het is één van de meest waardevolle collecties. Je vindt er onder andere het harnas van sultan Mustafa III en de met edelstenen ingelegde Topkapidolk.
Zoveel spiegels nodigen uit tot het maken van een selfie.
De Harem
In dit gedeelte van het paleis leefden de moeder, vrouwen, concubines en kinderen van de sultan. Ze werden bewaakt door zwarte eunuchs (gecastreerde mannen) die tevens in de harem woonden in hun eigen vertrek.
Hier sliepen de soldaten, Zuluflu Baltacilar, die het harde werk deden binnen de harem.
De hal die de kamers van de eunuchs verbindt met die van de vrouwen. De eunuchs lieten niemand bij de vrouwen naar binnen, behalve de sultan.
Een donkere eunuch in zijn verblijf.
Eunuch verblijf.
The Imperial hall is waar de familie bijeen kwam bij bijzondere gelegenheden. Zoals
De kamer van de sultan ligt naast de Imperial Hall en werd in de 16e eeuw ontworpen door Mimar Sinan, de beroemdste architect van het Ottomaanse rijk.
Sultan Ahmed III fontein
Deze fontein werd gebouwd in opdracht van, de naam zegt het al, Sultan Ahmed III. Hier konden reizigers water halen maar het was ook een plek om te socializen. De fontein is in 1728 gebouwd maar op de plek (voor de ingang van het Topkapipaleis) stonden eerst al twee andere fonteinen.
Hagia Irene
Net buiten het Topkapipaleis vind je de Hagia Irene kerk. Deze werd in de 4e eeuw na Christus gebouwd door keizer Constantijn de Grote. De kerk werd verwoest tijdens de Nika-oproer en later weer hersteld. Het is één van de weinige gebouwen uit de Byzantijnse tijd die niet tot moskee is omgebouwd. In plaats daarvan werd het gebruikt om wapens op te bergen.
Tip: koop hier meteen je kaartjes voor het paleis en de harem. Deze ticketoffice is namelijk veel rustiger dan die bij het paleis.
De kerk is sinds de Ottomaanse periode eigenlijk niets veranderd en dat is wel bijzonder. Toch is het wel een vrij saai gebouw om te zien. Schijnbaar worden en tegenwoordig af en toe muziekvoorstellingen gegeven.
Netten zijn gespannen om te voorkomen dat de duiven overal poepen.
Souvenirs kopen
Op zoek naar een souvenir? In de straten rondom de moskeeën en het Topkapipaleis vind je diverse winkeltjes waar je van alles en nog wat kunt kopen.
Wist je dat Istanboel ook wel de stad van de katten wordt genoemd? Schijnbaar lopen er 125 duizend haarballen rond.
Archeologisch Museum
Naast het Topkapipaleis ligt het Archeologisch Museum van Istanboel. Een echte aanrader als je geïnteresseerd bent in Romeinse/ Griekse kunst en geschiedenis. Het Archeologisch Museum is het eerste museum van Turkije en werd in 1881 opgericht door Osman Hamdi Bey. Hij zag hoe Europese archeologen en schatzoekers alles leegroofden en besloot dat dit moest stoppen.
Het museum bestaat uit drie onderdelen:
- Archeologische afdeling: vondsten uit de Griekse en Romeinse tijd. Met als hoogtepunt de sarcofaag van Alexander de Grote.
- Oosterse oudheden: onder andere vondsten uit Egypte.
- Het tegelpaviljoen: Turks keramiek. Helaas was dit deel gesloten toen ik er was.
Beste tijd om het Archeologische Museum te bezoeken
Ik raad je aan om het museum direct wanneer het open gaat te bezoeken. Dan staat er nog geen rij en heb je alle tijd om alles rustig te bekijken. Het museum is enorm groot en als je graag alle info op de bordjes leest, dan ben je zo vier uur bezig.
Overblijfselen van Kouros beelden ( beeld van een naakte, jongeman die één been naar voren heeft gezet). Je vindt deze ook in het Archeologisch Museum van Athene.
Standbeeld van Alexander de Grote. Of zullen we zeggen Alexander the HOT!
Standbeeld van een hermafrodiet (iemand met beide geslachten).
Klein kleitablet met inscriptie.
Deze techniek waarbij vazen gemaakt van rode klei werden beschilderd met zwarte verf is ontstaan in Athene. Het was een trend rond 500 voor Christus.
Het serpentenhoofd was onderdeel van de Slangenzuil die op het Hippodroom staat.
Twee sarcofagen die zijn gevonden in Libanon.
Het hoogtepunt: de tombe van Alexander de Grote. Het grappige is dat Alexander de Grote hier nooit in heeft gelegen. De tombe heet zo omdat hij op de zijkant staat afgebeeld. De tombe werd gevonden in Hypogeum A (een tempel op Malta). Kijkend naar de afbeeldingen op de tombe denkt men dat dit de sarcofaag was van Abdalonymos, de laatste koning van Sidon, die regeerde onder Alexander de Grote.
Onderstaand beeld met Medusahoofd heeft overeenkomsten met de pilaren uit de Basilica Cisterne. Wellicht dat ze bij elkaar horen en ooit op dezelfde plek stonden.
Ahmet Hamdi Tanpınar Literatuur Museum/ Bibliotheek
Dit museum is gewijd aan de Turkse literatuur en vernoemd naar de Turkse schrijver Ahmet Hamdi Tanpınar. Het bevindt zich in de processiekiosk dat hoort bij het Topkapipaleis. Het museum huisvest zo’n 8000 boeken, waaronder ongeveer 1000 over Istanboel.
Ik heb dit museum zelf niet bezocht.
Museum voor Turkse en Islamitische kunst
In dit voormalige paleis leefde Ibrahim Pasha, de zwager van sultan Süleyman. Het werd gebouwd in 1524 en nu is het dus een museum. Je vindt er Islamitische voorwerpen uit verschillende plekken van de wereld. Denk aan munten, tapijten, houtwerk, sierraden, tegels en meer.
Wegens gebrek aan tijd heb ik dit museum helaas niet bezocht.