Ga naar de inhoud

De Moai van Paaseiland

Paaseiland is een Polynesisch eiland in de Grote Oceaan. Het gehele eiland is een nationaal park dat sinds 1995 op de UNESCO werelderfgoedlijst staat. Paaseiland staat bekend om zijn Moai. Grote, stenen beelden in de vorm van een mens. De meesten zijn helaas tijdens clan oorlogen omgehaald. Gelukkig zijn ook veel beelden later weer gerestaureerd.

Wat is een Moai?

De Moai zijn grote, stenen standbeelden die je alleen op Paaseiland vindt. De beelden worden door de inheemse mensen ook wel Moai Arinja Ora genoemd, ‘levend gezicht van de voorvaders’. De beelden staan allemaal langs de kust op een Ahu, een ceremonieel platform.

Elke Ahu behoorde tot een bepaalde familie groep en werd gebruikt als laatste rustplaats voor mensen met koninklijk bloed. Ook werden er feesten gegeven en offers gebracht. Rondom de Ahu’s woonde priesters en royalty in Hare Paena (huizen gemaakt van steen en riet in de vorm van een kano). Het plebs, vissers en boeren, woonden niet langs de kust maar in het midden van het eiland.

In 1966 begon men met de restauratie van de Paaseiland beelden. Dit werd in eerste instantie gefinancierd door de gemeente van Valparaiso in Chili. Maar acht jaar later werd de financiering stopgezet. Tegenwoordig zijn restaurateurs afhankelijk van donaties van buitenlandse regeringen. Daarom kun je maar een klein deel van de Moai in zijn oorspronkelijke staat bewonderen.

Moai Tahai op Paaseiland, Chili.

Waarom werden de Moai gebouwd?

Men denkt dat de Moai de geest van de voorvaders moet voorstellen. De beelden kun je overal op het eiland terugvinden, vooral langs de kust. Als een soort van beschermende cirkel. In eerste instantie waren de beelden gemiddeld 3 tot 5 meter hoog. Later werden ze groter gemaakt, 10 tot 12 meter hoog. Een standaard Moai beeld weegt ongeveer 5 ton maar sommige halen een gewicht van 10 ton. De gedachte is dat de Moai groter werden gemaakt wanneer het slecht ging met de oogsten en visserij.

Hoe werden de Moai gebouwd?

De Moai werden gemaakt bij de vulkaan Rano Raraku. Er staan 400 stenen beelden die nooit hun platform hebben bereikt. Waarom is een raadsel. Sommige Moai zijn helemaal af, anderen zijn half af of kapot.

Een Moai werd verticaal uigehakt. Aan de achterkant van het hoofd bleef de Moai verbonden met de vulkaan tot het beeld klaar was. Vervolgens werd het ‘koppelstuk’ los gehakt en gleed de Moai naar beneden. Vervolgens werd de rug afgemaakt en het beeld getransporteerd naar waar het moest komen te staan.

Hoe de beelden werden vervoerd is, zoals veel dingen op het eiland, een raadsel. In het museum op Paaseiland kun je een filmpje bekijken waarin onderzoekers verschillende theorieën uitproberen. Eerst hebben ze een replica Moai gemaakt en daarna zijn ze gaan kijken wat werkte en wat niet. Interessant maar ook hilarisch omdat de onderzoekers op een gegeven moment ruzie krijgen over wie de beste theorie heeft bedacht.

Rano Raraku.

Rano Raraku, Paaseiland Chili.
Rano Raraku en Paaseiland beelden, Chili.
Rano Raraku en Paaseiland beelden, Chili.
Kaart met uitleg over de Moai beelden, Paaseiland Chili.

Tukuturi

Bij Rano Raraku vind je een beeld dat op zijn knieën zit, Tukuturi. Een typische pose voor een zanger. Men denkt dat dit de oudste Moai is op het eiland. Ook is het de enige Moai die is afgebeeld met billen.

Tukuturi, Paaseiland beeld bij Rano Raraku, dat op zijn knieën zit. Chili.

Shake that ass for me.

Tukuturi, Paaseiland beeld bij Rano Raraku, dat op zijn knieën zit. Chili.

El Gigante

Bij Rano Raraku vind je de grootste Moai op het eiland: El Gigante. Dit beeld is 21.6 meter hoog en weegt 182 ton. Het beeld is nooit afgemaakt en kan dus niet in staande positie bewonderd worden. Best jammer.

El Gigante Moai beeld bij Rano Raraku, Paaseiland Chili.

Piro Piro

Deze Moai heeft een zeer spitse neus en hij kijkt erbij alsof hij iets vies ruikt. Piro Piro betekent dan ook ‘slechte geur’.

Piro Piro Moai beeld op Paaseiland, Chili.

Hina Riru

Een andere Moai die je vindt bij Rano Raraku is Hina Riru, het beeld met de scheve hals. Dit beeld is één van de bekendste beelden van Paaseiland. Je ziet deze Moai veel terug in reisgidsen en op foldertjes.

Hina Riru Moai beelden op Paaseiland, Chili.

Hoedje of manbun?

Als je op het eiland rondkijkt dan zie je dat sommige Moai een hoedje dragen. Een zogenaamde Pukao. Deze hoedjes werden op een andere plek gemaakt dan de Moai, namelijk Puna’a Pua. De Pukao werd gemaakt van rood vulkanisch steen. De rode kleur staat symbool voor alles dat heilig en van hoge rang is.

Men weet eigenlijk niet of het wel echt een hoedje is. Sommigen denken dat het haar moet voorstellen. Men droeg vroeger namelijk een knotje op het hoofd. Dus misschien is de Pukao geen hoedje maar een hippe manbun.

Pukao, rode Moai hoedjes gemaakt bij Puna'a Pua op Paaseiland, Chili.

Hoe de Pukao’s vervoerd werden naar de Ahu’s (platformen) is niet duidelijk. Men denkt dat ze met de hand gerold werden of gedragen in houten manden.

In totaal zijn er zo’n 70 Pukao’s teruggevonden op Paaseiland. Sommigen zijn ten onder gegaan met hun dragers. Anderen liggen bij Puna’a Pau te wachten op een eigenaar die ze nooit zullen krijgen. En dan is er nog het kleine gedeelte dat gerestaureerd is en ligt te shinen op het hoofd van een Moai.

Het uitzicht bij Puna Pau is indrukwekkend.

Puna Pua, Paaseiland Chili.

Ondergang van de Moai

Men denkt dat er ooit zo’n 15 duizend mensen op het eiland leefden. Maar toen Jacob Roggeveen er in 1722 aankwam waren er nog maar 3000.

Ooit stond Paaseiland vol met bomen (vermoeden). Maar die werden veelvuldig gekapt om kano’s en huizen van te maken én om de gigantische Moai te verplaatsen. Op een gegeven moment was er geen boom meer over. Kano’s konden niet meer gemaakt worden en daardoor kon men niet meer vissen. Vruchtbare grond spoelde weg waardoor gewassen niet meer verbouwd konden worden.

Daarnaast waren er klimaatproblemen. El nino en grote periodes van droogte maakten het bewoners van Rapa Nui erg moeilijk. Ze verhongerden. Er wordt zelfs gedacht dat er een tijdje sprake was van kanibalisme. Uit ontevredenheid brak er een oorlog uit tussen verschillende stammen. Alle Moai werden omgehaald. Het geloof in de geest van de voorvaders ging over in Make-Make, het geloof in een god.

Gerestaureerde Moai

Hieronder lees je meer over de gerestaureerde Moai en waar je ze kunt vinden.

Ahu Tahai

Ahu Tahai is makkelijk te bereiken. Vanuit Hanga Roa kun je er naartoe lopen. Het is één van de oudste ceremoniële centers op het eiland en zo’n 20 vierkante meter groot. Men denkt dat Tahai behoorde aan de Miru clan. Het ligt dichtbij de zee en was een ideaal uitgangspunt om te gaan vissen.  

De plek is tussen 1968 en 1970 gerestaureerd. Er zijn in totaal drie platforms: Ahu Vai Uri, Ahu Tahai en Ahu Ko Te Riku. De laatste is de enige Moai op het eiland waarvan de ogen zijn gerestaureerd.

Ahu Vai Uri.

Ahu Vai Uri Moai beelden, Paaseiland Chili.

Ahu Vai Uri op de achtergrond en op de voorgrond Ahu Tahai.

Ahu Vai Uri op de achtergrond en op de voorgrond Ahu Tahai. Paaseiland, Chili.

Ahu Tahai met op de achtergrond Ahu Ko Te Riku.

Ahu Tahai met op de achtergrond Ahu Ko Te Riku. Paaseiland, Chili.

Ahu Ko Te Riku.

Ahu Ko Te Riku, Paaseiland Chili.

Rondom de meeste Ahu’s werden huizen (Hare Paenga) gebouwd voor priesters en royalty. De basis van de huizen bestond uit steen, in de vorm van een kano. Sommigen waren wel 15 meter lang. Het frame werd gemaakt van takken en planten.

Restanten van een Hare Paenga bij Ahu Tahai.

Restanten van een Hare Paenga bij Ahu Tahai. Paaseiland Chili.

Er ligt ook een omver gehaalde Moai met zijn gezicht in de grond.

Omver gehaalde Moai met zijn gezicht in de grond. Paaseiland Chili.

Bij Ahu Tahai vind je ook Hare Moa (stenen huizen voor kippen), Uma Pae (Polynesische ovens) en Taheta (opslag voor water). De rest van het volk leefde op andere delen van het eiland in grotten en huizen gemaakt van stokken.

Ahu Tonjariki

Ahu Tonjariki is het grootste ceremoniële platform dat ooit gebouwd is op Paaseiland. Het is 200 meter lang en men denkt dat er ooit 30 Moai stonden. In 1960 veroorzaakte een aardbeving een tsunami waarbij het platform met Moai en al de zee in werd gesleurd.

Tussen 1992 en 1997 is men bezig geweest met restaureren. De financiering werd mogelijk gemaakt door de regering van Japan. Zo’n 15 beelden hebben ze kunnen redden en staan sindsdien weer te shinen op hun Ahu.

Ahu Tonjariki, ceremonieel platform Paaseiland, Chili.
Ahu Tonjariki, ceremonieel platform Paaseiland, Chili.
Ahu Tonjariki, ceremonieel platform Paaseiland, Chili.
Ahu Tonjariki, ceremonieel platform Paaseiland, Chili.

Zoals je kunt zien verschillen de beelden nogal van elkaar. Sommige zijn kort, anderen lang. Men denkt dat gedurende de tijd de beelden gerenoveerd en vervangen werden. De kortere beelden zien er heel anders uit dat de langere en men denkt dan dus ook dat deze uit een andere tijd komen.

Ahu Tonjariki, ceremonieel platform Paaseiland, Chili.

Ahu Anakena

Men denkt dat Anakena Beach (ook wel Hanja Ra’u O te Ariki ofwel ‘baai van de grote koningen’ genoemd) de plek is waar opperhoofd Hotu Matua en zijn volgelingen in hun kano’s aankwamen.

Ahu Anakena, Paaseiland Chili.
Ahu Anakena, Paaseiland Chili.
Ahu Anakena, Paaseiland Chili.

Bijzonder kunstwerk bij Anakena Beach.

Kunstwerk bij Ahu Anakena, Paaseiland Chili.

Ahu Nau Nau

Bij Anakena Beach vind je Ahu Nau Nau. Dit platform is 70 meter lang en men denkt dat er 10 tot 12 Moai op hebben gestaan. In 1978 werden 5 Moai gerestaureerd. Van alle Moai op het eiland zijn deze het best bewaard gebleven. Dit komt waarschijnlijk omdat ze jaren onder het zand begraven hebben gelegen.

De vijf Moai moeten overleden mannen voorstellen van koninklijke komaf.

Ahu Nau Nau Moai beelden. Paaseiland, Chili.
Ahu Nau Nau Moai beelden. Paaseiland, Chili.

Tijdens restauratie zijn op deze plek verschillende dingen gevonden. Een oog van een Moai gemaakt van wit koraal met een pupil van rood vulkanisch steen en het lichaam van een zeldzame vrouwelijke Moai. Beide kun je bewonderen in het museum in Hanga Roa.

Ahu Akivi

Ahu Akivi is een platform van ongeveer 4 meter lang met 7 Moai. Dit is de enige Ahu waarbij de Moai in de richting van de oceaan kijken. Bij alle andere Ahu’s staan de Moai met hun rug naar de Oceaan toe. Ook is bij geen van deze Moai een Pukao (hoofddeksel) gevonden. Wat vreemd is want dit platform staat het dichtste bij de plek waar de Pukao’s gemaakt werden.

Men denkt dat de 7 beelden de mannen moeten voorstellen die door opperhoofd Hotu Matu eropuit werden gestuurd om nieuw land te vinden. Als het geen voorouders zijn die het land moeten beschermen dan hoeven ze niet met de rug naar de Oceaan te staan en ook geen hoofddeksel te dragen?

Het is één van de vele mysteries van Paaseiland.

Ahu Akivi, Moai beelden. Paaseiland Chili.
Ahu Akivi, Moai beelden. Paaseiland Chili.

Moai Ruïnes

Hieronder lees je meer over de Moai die nog niet gerestaureerd zijn (in 2019) en waar je ze kunt vinden.

Vinapu

Vinapu bestaat uit twee ceremoniële centers: Vinapu I, ofwel Ahu Tahiri en Vinapu II. Bij Ahu Tahiri vind je een bouwwerk van stenen dat vergeleken kan worden met dat van de Inca’s in Peru. Men denkt dat dit platform alleen werd gebruikt voor ceremoniële doeleinden. Later werden er zes beelden neergezet die volgens de Belgische archeoloog Métraux rood waren geschilderd.

Vinapu ceremonieel centrum op Paaseiland, Chili.
Vinapu ceremonieel centrum op Paaseiland, Chili.

Bij Vinapu II valt niet zoveel te zien. Er staat een soort vreemde pilaar van ongeveer twee meter hoog met vrouwelijke kenmerken. Het beeld heeft twee hoofden en zou gebruikt worden bij ceremonies.

De pilaar met vrouwelijke features en twee hoofden.

Vinapu ceremonieel centrum op Paaseiland, Chili.

Vaihu & Ahu Hanga Tee

Vaihu is een gebied op Paaseiland waar je Ahu Hanga Tee vindt. Dit platform is 74 meter lang en 4 meter breed. Het is één van de meest complete Ahu’s. Naast het platform liggen de restanten van 8 Moai en hun Pukao’s (hoofddeksels).

Ahu Hanga Tee, Paaseiland Chili.
Ahu Hanga Tee, Paaseiland Chili.

In de buurt zijn restanten van een dorp te vinden waar waarschijnlijk mensen van hoge rang woonden. Dit vond ik een hele interessante plek omdat het de enige locatie is op het eiland waar gerestaureerde huizen staan.

Ahu Hanga Tee hut op Paaseiland Chili.
Ahu Hanga Tee hut op Paaseiland Chili.

De gewassen werden in ronde, stenen bakken geplant. De aarde in de bakken hield vocht vast waardoor de gewassen niet uitdroogden.

Ahu Hanga Tee boerderij op Paaseiland Chili.

Ahu Akahanja

De legende gaat dat dit de plek is waar opperhoofd Hotu Matua begraven is. Ahu Akahanja is 493 hectare groot en heeft twee ceremoniële centers: Ahu Akahanja en Ahu Ura Uranja Te Mahina.

Ahu Akahanja is 60 meter lang en er stonden ooit 12 Moai. Op Ahu Ura Uranja Te Mahina stonden ooit 10 tot 12 Moai.

Beide plekken hebben meerdere lagen van constructie. Hieruit blijkt dat er gedurende de eeuwen meerdere stammen hebben geleefd die er ceremoniële en religieuze activiteiten uitvoerde.

Ahu Akahanja ceremonieel centrum Paaseiland, Chili.

Ahu Te Pito Kura

Ahu Te Pito Kura is bijna 100 meter lang en heeft slechts één Moai: Moai o Paro. Met zo’n 9.45 meter is dit de grootste Moai, zonder Pukao (hoofddeksel), die ooit op een Ahu (platform) is gezet. Helaas is het beeld tijdens de clan oorlogen omver gehaald.

Ahu Te Pito Kura, Paaseiland Chili.

Aan de linkerkant vind je Te Pito te Henua, ofwel ‘de navel van de wereld’. Dit ronde bouwwerk met ronde stenen in het midden schijnt magische krachten te hebben. Of nou ja, magnetische krachten. De legende gaat dat de stenen door opperhoofd Hotu Matua werden meegebracht toen hij naar Paaseiland kwam.

Een andere legende is dat, wanneer je erboven hangt, het een positieve invloed heeft op de vruchtbaarheid. Ik heb er voor de zekerheid maar even mijn hand boven gehouden. Een beetje hulp kan nooit kwaad.  

Te Pito te Henua. Vruchtbare stenen op Paaseiland Chili.

Ahu Te Peu

Van Ahu Te Peu (het platform met de Moai) is niet veel over maar de restanten van de stad die er ooit was zijn wel goed bewaard gebleven. Nou ja, de basis dan.

Het gebied rondom Ahu Te Peu was belangrijk, er woonde royalty zoals de zus van de eerste Koning van Paaseiland, Ava Rei Pua. Ava Rei Pua was getrouwd met Ariki Tu’u Ko Ihu, een belangrijke persoon in de geschiedenis van Paaseiland. Nadat hij geesten had gezien op verschillende plekken van het eiland begon hij houten beelden te maken om ze een lichaam te geven. Deze beelden noemt men Moai Kava Kava. Je vindt een aantal van de beelden terug in het Rapa Nui Museum op het eiland. En er worden ook houten replica’s verkocht in Hanga Roa.

Overal op het eiland lopen paarden rond. Ze zijn niet wild (want gebrandmerkt) maar ze lopen wel los.

Ahu Te Peu Paaseiland, Chili.

Het grootste boothuis (43 meter lang) vind je bij Ahu Te Peu.

Ahu Te Peu ruïnes Paaseiland, Chili.

Omver gehaalde Moai.

Ahu Te Peu ruïnes Paaseiland, Chili.
Ahu Te Peu ruïnes Paaseiland, Chili.

Nieuwe Moai gevonden in 2023

Paaseiland blijft één van de grootste mysteries en er is nog veel te ontdekken. Zo werd in 2023 een nieuw beeld gevonden in een opgedroogd meer in de krater van een vulkaan.

Moai in het buitenland

Geen tijd of geld om naar Paaseiland te gaan? In het British Museum in Londen kun je twee Moai bewonderen. Ook staat er eentje in het Museum of Natural History in New York, maar deze is nep.


Meer Paaseiland

Grotten en vulkanen

Wat kost een reis naar Paaseiland?