Naar de inhoud springen

De geschiedenis van Paaseiland

Paaseiland is een eiland in de Grote Ocean dat behoort tot Chili. In dit blog lees je meer over de mysterieuze geschiedenis.

Omdat er geen schriftelijke bronnen zijn (alle informatie werd decennia lang van mond tot mond overgedragen) is het moeilijk om vast te stellen wat er precies gebeurd is.

Men denkt in ieder geval dat rond 519 na Christus de eerste mensen aankwamen op Paaseiland. Opperhoofd Hotu Matu’a en zijn volgelingen. Waar ze precies vandaan kwamen weet men niet. Onderzoekers denken dat Matu’a op zoek was naar een andere plek om te leven nadat hij al drie keer een strijd tegen een ander opperhoofd had verloren.

Waarom heet het Paaseiland?

Paaseiland heeft verschillende namen. In 1722 werd het eiland ontdekt door de Nederlander Jacob Roggeveen. Hij noemde het eiland Paasch-Eyland omdat hij er op 5 april, Paaszondag aankwam.

De bewoners van het eiland noemen het eiland én zichzelf Rapa Nui. Dit betekent ‘grote rots’ in het Polynesisch (Polynesië is een groep eilanden in de Grote Oceaan waar Paaseiland onderdeel van uitmaakt).

Een andere inheemse naam is ‘Mata Ki te Rani’ (ogen die naar de hemel kijken) of ‘Te Pito o te Henua’ (navel van de wereld) óf ‘Te Pito o te Kainga a Hau Maka’ (het kleine stukje land van Hau Maka).

Paaseiland, Chili.

De Moai (Paaseilandbeelden)

De Moai zijn grote, stenen standbeelden die je alleen op Paaseiland vindt. De beelden worden door de inheemse mensen ook wel Moai Arinja Ora genoemd, ‘levend gezicht van de voorvaders’. De beelden staan allemaal langs de kust op een Ahu, een ceremonieel platform.

Elke Ahu behoorde tot een bepaalde familie groep en werd gebruikt als laatste rustplaats voor mensen met koninklijk bloed. Ook werden er feesten gegeven en offers gebracht.  

Rondom de Ahu’s woonde priesters en royalty in Hare Paena (huizen gemaakt van steen en riet in de vorm van een kano). Het plebs, vissers en boeren, woonden niet langs de kust maar in het midden van het eiland.

In 1966 begon men met de restauratie van de Paaseiland beelden. Dit werd in eerste instantie gefinancierd door de gemeente van Valparaiso in Chili. Maar acht jaar later werd de financiering stopgezet. Tegenwoordig zijn restaurateurs afhankelijk van donaties van buitenlandse regeringen.

En daarom kun je maar een klein deel van de Moai in zijn oorspronkelijke staat bewonderen.

Moai Tahai op Paaseiland, Chili.

Waarom werden de Moai gebouwd?

Men denkt dat de Moai de geest van de voorvaders moet voorstellen. De beelden kun je overal op het eiland terugvinden, vooral langs de kust. Als een soort van beschermende cirkel. In eerste instantie waren de beelden gemiddeld 3 tot 5 meter hoog. Later werden ze groter gemaakt, 10 tot 12 meter hoog. Een standaard Moai beeld woog zo’n 5 ton maar sommige halen een gewicht van 10 ton.

Men denkt dat de Moai groter werden gemaakt toen het slecht ging met de oogsten en visserij.

Hoe werden de Moai gebouwd?

De Moai werden gemaakt bij de vulkaan Rano Raraku. Er staan 400 stenen beelden die nooit hun platform hebben bereikt. Waarom is een raadsel. Sommige Moai zijn helemaal af, anderen zijn half af of kapot.

Een Moai werd verticaal uigehakt. Aan de achterkant van het hoofd bleef de Moai verbonden met de vulkaan tot het beeld klaar was. Vervolgens werd het ‘koppelstuk’ los gehakt en gleed de Moai naar beneden. Vervolgens werd de rug afgemaakt en het beeld getransporteerd naar waar het moest komen te staan.

Hoe de beelden werden vervoerd is, zoals veel dingen op het eiland, een raadsel. In het museum kun je een filmpje bekijken waarin onderzoekers verschillende theorieën uitproberen. Eerst hebben ze een replica Moai gemaakt en daarna zijn ze gaan kijken wat werkte en wat niet. Interessant maar ook hilarisch omdat de onderzoekers op een gegeven moment ruzie krijgen over wie de beste theorie heeft bedacht.

Rano Raraku.

Rano Raraku, Paaseiland Chili.
Rano Raraku en Paaseiland beelden, Chili.
Rano Raraku en Paaseiland beelden, Chili.
Kaart met uitleg over de Moai beelden, Paaseiland Chili.

Tukuturi

Bij Rano Raraku vind je een beeld dat op zijn knieën zit, Tukuturi. Een typische pose voor een zanger. Men denkt dat dit de oudste Moai is op het eiland. Ook is het de enige Moai die is afgebeeld met billen.

Tukuturi, Paaseiland beeld bij Rano Raraku, dat op zijn knieën zit. Chili.

Shake that ass for me.

Tukuturi, Paaseiland beeld bij Rano Raraku, dat op zijn knieën zit. Chili.

El Gigante

Bij Rano Raraku vind je de grootste Moai op het eiland: El Gigante. Dit beeld is 21.6 meter hoog en weegt 182 ton. Het beeld is nooit afgemaakt en kan dus niet in staande positie bewonderd worden. Best jammer.

El Gigante Moai beeld bij Rano Raraku, Paaseiland Chili.

Piro Piro

Deze Moai heeft een zeer spitse neus en hij kijkt erbij alsof hij iets vies ruikt. Piro Piro betekent dan ook ‘slechte geur’.

Piro Piro Moai beeld op Paaseiland, Chili.

Hina Riru

Een andere Moai die je vindt bij Rano Raraku is Hina Riru, het beeld met de scheve hals. Dit beeld is één van de bekendste beelden van Paaseiland. Je ziet deze Moai veel terug in reisgidsen en op foldertjes.

Hina Riru Moai beelden op Paaseiland, Chili.

Hoedje of manbun?

Als je op het eiland rondkijkt dan zie je dat sommige Moai een hoedje dragen. Een zogenaamde Pukao. Deze hoedjes werden op een andere plek gemaakt dan de Moai, namelijk Puna’a Pua. De Pukao werd gemaakt van rood vulkanisch steen. De rode kleur staat symbool voor alles dat heilig en van hoge rang is.

Men weet eigenlijk niet of het wel echt een hoedje is. Sommigen denken dat het haar moet voorstellen. Men droeg vroeger namelijk een knotje op het hoofd. Dus misschien is de Pukao geen hoedje maar een hippe manbun.

Pukao, rode Moai hoedjes gemaakt bij Puna'a Pua op Paaseiland, Chili.

Hoe de Pukao’s vervoerd werden naar de Ahu’s (platformen) is niet duidelijk. Men denkt dat ze met de hand gerold werden of gedragen in houten manden.

In totaal zijn er zo’n 70 Pukao’s teruggevonden op Paaseiland. Sommigen zijn ten onder gegaan met hun dragers. Anderen liggen bij Puna’a Pau te wachten op een eigenaar die ze nooit zullen krijgen. En dan is er nog het kleine gedeelte dat gerestaureerd is en ligt te shinen op het hoofd van een Moai.

Het uitzicht bij Puna Pau is indrukwekkend.

Puna Pua, Paaseiland Chili.

Ondergang van de Moai

Men denkt dat er ooit zo’n 15 duizend mensen op het eiland leefden. Maar toen Jacob Roggeveen er in 1722 aankwam waren er nog maar 3000.

Ooit stond Paaseiland vol met bomen (vermoeden). Maar die werden veelvuldig gekapt om kano’s en huizen van te maken én om de gigantische Moai te verplaatsen. Op een gegeven moment was er geen boom meer over. Kano’s konden niet meer gemaakt worden en daardoor kon men niet meer vissen. Vruchtbare grond spoelde weg waardoor gewassen niet meer verbouwd konden worden.

Daarnaast waren er klimaatproblemen. El nino en grote periodes van droogte maakten het bewoners van Rapa Nui erg moeilijk. Ze verhongerden. Er wordt zelfs gedacht dat er een tijdje sprake was van kanibalisme.

Uit ontevredenheid brak er een oorlog uit tussen verschillende stammen. Alle Moai werden omgehaald. Het geloof in de geest van de voorvaders ging over in Make-Make, het geloof in een god.

Make-Make & de Tangata Manu

Op verschillende plekken op Paaseiland kom je petrogliefen (afbeeldingen die in rotsen zijn gekrast) tegen van de god Make-Make.

Men geloofde dat Make-Make verantwoordelijk was voor de creatie van de mens. Alleen op Paaseiland geloofde men in deze god. Hoewel sommigen Make-Make vergelijken met Tane, een god waarin de meeste mensen in Polynesië geloofden.

Men geloofde dat Make-Make de Manutara vogel (Bonte Stern) naar het kleine eiland Motu Nui bracht (vlakbij Paaseiland).

Daaruit ontstond Tangata Manu ofwel ‘the Birdman cult’. Het was een ceremonie waarbij de nieuwe heerser van het eiland bekend werd gemaakt. Hoe? In het voorjaar kwamen de Manutara hun eieren leggen op het Motu Nui eiland. De man die het eerste Manutara ei vond werd de nieuwe heerser.

Katholiek sinds 1864

Rond 1867 vond de laatste Birdman ceremonie plaats. Daarna maakte Make-Make plaats voor een geloof dat werd geïntroduceerd door de Europeanen: katholicisme.

Onderdeel van Chili

Paaseiland werd in 1888 onderdeel van Chili (Valparaiso) maar pas in 1966 werden de bewoners erkend als Chilenen.


Meer Paaseiland

Paaseiland gerestaureerde Moai

Paaseiland Moai ruïnes

Paaseiland grotten en vulkanen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.