Iedereen kent inmiddels Sisi van Oostenrijk wel. Maar wat weet je van de Habsburgers? Waarschijnlijk ken je alleen koning Karel II die zwaar gehandicapt was en vaak voorbij komt in TikTok filmpjes. Voor iedereen die het interessant vindt leg ik in dit blog uit waar de Habsburgers vandaan komen en wat de connectie is met Sisi.
Waarom zijn de Habsburgers zo belangrijk geweest?
Tussen de 15e en 18e eeuw behoorden de Habsburgers tot de machtigste dynastieën van Europa. Ze regeerden over onder andere Oostenrijk, Spanje, delen van Italië, de Nederlanden en grote gebieden in Midden-Europa. Hun invloed was zo groot dat bijna iedere Europese vorstenfamilie wel een Habsburgse voorouder heeft.
Het begin van de Habsburgse dynastie
De geschiedenis van de Habsburgers gaat way, way back. Het was oorspronkelijk een adellijke familie. Rudolf van Habsburg (ofwel Rudolf I) werd in 1273 gekozen als koning van de Romeinen. Hij wist de macht van de Habsburgers sterk uit te breiden door Oostenrijk in handen te krijgen.
Strategische huwelijken
De Habsburgfamilie deed aan strategische huwelijken om zo macht te verkrijgen zonder oorlog te hoeven voeren. De Spaanse tak ging daarin erg ver. Ze trouwden vaak binnen de familie om de macht in de familie te houden.
Hieronder een overzicht van de Habsburgse stamboom. Zoals je ziet werd er redelijk vaak een huwelijk georganiseerd tussen oom en nichtje of neef en nicht.
Filip I (1478 – 1506)
Door zijn huwelijk met Johanna van Castilië (1497 – 1555) kwamen de Habsburgers in lijn voor de Spaanse troon. Hun zoon Karel V erfde uiteindelijk Spanje.
Alle images op dit blog komen van Wikimedia Commons en zijn publiek toegankelijk.
De drie invloedrijke kinderen van Filip I:
- Karel V (1500 – 1558) – Keizer van het Heilige Roomse Rijk en de koning van Spanje (titel: Karel I van Spanje).
- Ferdinand I (1503 – 1564) – werd na zijn broer keizer van het Heilige Roomse Rijk. Grondlegger van de Oostenrijkse Habsburger tak.
- Isabella van Oostenrijk (1501 – 1526).
Karel V
Wordt vaak genoemd als een van de eerste Habsburgers bij wie de kenmerkende vooruitstekende onderkaak duidelijk zichtbaar was.Trouwt met Isabella van Portugal (1503 – 1539).
De kinderen:
- Filip II van Spanje (1527 – 1598)
- Maria van Oostenrijk (1528 – 1603)
Ferdinand I
Trouwt met Anna van Bohemen en Hongarije (1503 – 1547).
De kinderen:
- Maximiliaan II (1527 – 1576)
- Karel II van Oostenrijk (1540 – 1590)
- Anna van Oostenrijk (1528 – 1590)
Isabella van Oostenrijk
Trouwt met Christiaan II van Denemarken (1481 – 1559).
Dochter: Christina van Denemarken.
Maria van Oostenrijk
Trouwt met haar neef Maximiliaan II.
Dochter: Anna van Oostenrijk (1549 -1580).
Filip II van Spanje
Trouwt met de dochter van zijn zus, Anna van Oostenrijk. Hij is geboren in 1527, zij in 1549. Dus toen zij geboren werd was hij al 22.
Zoon: Filip III (1578 -1621).
Anna van Oostenrijk – 1528
Trouwt met een outsider, Albrecht V (1528 – 1579).
Kinderen:
- Maria Anna (1551 – 1608)
- Willem V (1548 – 1626)
Karel II van Oostenrijk
Trouwt met de dochter van zijn zus, Maria Anna. Hij is geboren in 1540 en zij in 1551. Dat leeftijdsverschil valt dus wel mee. Waarschijnlijk omdat hij veel jonger is dan zijn zus (ze schelen 12 jaar).
Kinderen:
- Margaretha van Oostenrijk (1584 – 1611)
- Ferdinand II (1578 – 1637)
Christina van Denemarken
Trouwt met Frans I van Lotharingen (1517 – 1545).
Dochter: Renata van Lotharingen (1544 – 1602).
Willem V
Trouwt met Renata van Lotharingen, die familie van hem is.
Dochter: Maria Anna (1574 – 1616).
Filip III
De ouders van Filip III zijn oom en nichtje. Filip trouwt met zijn tweede nicht: Margaretha van Oostenrijk. Haar ouders zijn óók oom en nichtje.
Kinderen:
- Filip IV (1605 – 1665)
- Maria Anna (1606 – 1646)
Ferdinand II
Zijn ouders zijn oom en nichtje. Hij trouwt met zijn volle nicht Maria Anna. Ook haar ouders waren weer familie van elkaar.
Zoon: Ferdinand III (1608 – 1657)
Maria Anna
Ze trouwt ook met haar volle neef: Ferdinand III.
Ze krijgen zes kinderen waaronder:
- Mariana van Oostenrijk (1634 – 1696).
- Leopold I van Oostenrijk (1640 – 1705).
Filip IV
Trouwt eerst met Elisabeth van Frankrijk (1602–1644) en krijgt daar meerdere kinderen mee. De meeste daarvan overlijden.
Drie van hun kinderen:
- Maria Antonia (1635 – 1636).
- Maria Theresia van Spanje (1638 -1683). Zij trouwt in 1660 met Lodewijk XIV van Frankrijk. Ook wel bekend als de Zonnekoning. Hij laat Versailles bouwen.Overigens waren zij ook weer volle neef en nicht.
- Kroonprins Balthasar Karel (1629–1646).
Maria Theresia van Spanje en Lodewijk XIV van Frankrijk.
Het tweede huwelijk van Filip IV is met de dochter van zijn zus: Mariana van Oostenrijk (destijds nog maar 15).
Ze krijgen meerdere kinderen waarvan er maar twee de volwassen leeftijd bereiken.
- Margaretha Theresia van Spanje (1651–1673).
- Karel II (1661 -1700). De laatste Habsburgse koning van Spanje.
Leopold I
Trouwt met Margaretha Theresia van Spanje (1651–1673). De dochter van zijn zus, Mariana van Oostenrijk.
Ze krijgen vier kinderen.
- Ferdinand Wenzel (1667 – 1668) – overleden als baby.
- Maria Antonia van Oostenrijk (1669 – 1692).
- Johan Leopold (1670) – overleden als baby.
- Maria Anna (1672) – overleden als baby.
Hij trouwt daarna nog twee keer. Met Claudia Felicitas van Oostenrijk (1653–1676) krijgt hij twee kinderen. En met Eleonora Magdalena van Palts-Neuburg (1655–1720) maar liefst tien.
Ik ga verderop meer in op deze tak van de familie.
Karel II
Trouwde met Maria Louise van Orléans (1662 – 1689). Zij was de dochter van de broer van de Zonnekoning. Het was een politiek huwelijk om de banden tussen Frankrijk en Spanje te versterken. Het stel kreeg nooit kinderen. Maria Louise stierf na 10 jaar huwelijk.
Inteelt
Door de eeuwenlange inteelt binnen de Habsburgse familie had Karel waarschijnlijk een verhoogd risico op erfelijke aandoeningen. Hij kampte met ernstige gezondheidsproblemen, ontwikkelde zich lichamelijk langzaam en kreeg geen kinderen. Hoe ernstig zijn verstandelijke beperkingen waren, is onder historici niet helemaal duidelijk. De informatie op TikTok dat Karel niet kon praten en zwaar verstandelijk beperkt was, lijkt overdreven.
Tweede huwelijk
De druk om een erfgenaam te produceren was groot en na de dood van Maria Louise van Orléans trouwde Karel met Maria Anna van Palts-Neuburg (1667 – 1740). Maar ook zij kregen geen kinderen.
De Habsburgse kaak
Op TikTok heb je vast wel eens een filmpje voorbij zien komen over de ‘Habsburgse kaak’. Dit hadden een aantal leden van de Habsburgse familie en werd waarschijnlijk veroorzaakt door inteelt. Kenmerken zijn een vergrote kaak en lippen. Duidelijk een onderbeet.
De genetische inteeltcoëfficiënt van Karel II was ongeveer 0,25. Dat is vergelijkbaar met het kind van een broer en zus. Zijn ouders waren officieel oom en nicht, maar door eeuwenlange inteelt was hun genetische verwantschap veel groter dan normaal.
Einde van Habsburg, start van Bourbon
Karel II stierf in 1700 zonder erfgenamen. Dit leidde tot de Oorlog van de Spaanse Successie (1701–1714). Uiteindelijk werd Filip V van Bourbon, kleinzoon van Lodewijk XIV van Frankrijk, de nieuwe koning van Spanje. Dit markeerde het begin van de Bourbon-dynastie in Spanje.
Habsburg en Sisi
Voor het Habsburg/Sisi gedeelte gaan we terug naar Maximiliaan II die trouwde met zijn nicht: Maria van Oostenrijk. En Ferdinand III, die trouwde met zijn nicht Maria Anna van Spanje.
Maximiliaan II en Maria van Oostenrijk
Kregen een dochter: Anna van Oostenrijk, maar ook nog twee zonen:
- Rudolf II (1552 –1612)
- Matthias (1557 –1619)
Rudolf II
Kreeg geen kinderen en werd opgevolgd door zijn broer: Matthias. Ook die kreeg geen kinderen en werd na zijn dood in 1619 opgevolgd door zijn neef: Ferdinand II (1578–1637).
Ferdinand II
Deze man hebben we al voorbij zien komen. Hij trouwde met zijn volle nicht, Maria Anna van Beieren. Ze kregen verschillende kinderen. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Ferdinand III (1608–1657).
Ferdinand III
Hebben we ook al voorbij zien komen. Hij trouwde ook met zijn volle nicht, Maria Anna van Spanje. Zij kregen zes kinderen, waaronder zoon Leopold I. Deze zou zijn vader opvolgen.
Leopold I
Deze man heb ik ook al besproken in dit blog. Maar alleen zijn eerste huwelijk. We gaan nu in op zijn derde huwelijk. Hij kreeg maar liefst 10 kinderen met Eleonora Magdalena van Palts-Neuburg (1655–1720) .
Twee van die kinderen werden later keizer:
- Jozef I (1678–1711).
- Karel VI (1685–1740).
Jozef I werd na zijn vader keizer. Tot hij overleed. Toen nam Karel VI het stokje over.
Karel VI
Trouwde met Elisabeth Christina van Brunswijk-Wolfenbüttel (1691–1750).
Karel VI had geen zoon die hem kon opvolgen. Daarom maakte hij in 1713 een nieuwe regel. Die bepaalde dat ook zijn dochter Maria Theresia de Habsburgse gebieden mocht erven. Maria Theresia (1717 – 1780) werd de machtigste vorstin van Oostenrijk.
Maria Theresia
Kreeg maar liefst 16 kinderen met haar man Frans Stefan van Lotharingen (1708 -1765).
Enkele daarvan zijn belangrijk geweest voor het voortbestaan van de Habsburgse dynastie.
- Jozef II (1741–1790), werd keizer van het Heilige Roomse Rijk.
- Leopold II (1747–1792), volgde zijn broer op toen deze overleed.
- Marie Antoinette (1755–1793), werd koningin van Frankrijk door haar huwelijk met Lodewijk XVI. Haar leven eindigde op 37-jarige leeftijd toen ze in 1793 werd geëxecuteerd.
Leuk weetje: Marie Antoinette wordt vaak geassocieerd met de uitspraak “Laat ze dan cake eten.” Historici denken tegenwoordig dat zij dit nooit heeft gezegd. De uitspraak bestond al voordat zij koningin van Frankrijk werd en werd waarschijnlijk later aan haar toegeschreven om haar af te schilderen als wereldvreemd.
Leopold II
Werd keizer van het Heilige Roomse Rijk toen zijn broer Jozef II stierf. Hij trouwde met Maria Louisa van Spanje (1745–1792) en ze kregen maar liefst 16 kinderen. Waaronder troonopvolger: Frans II (1768–1835).
Frans II
Was de laatste keizer van het Heilige Roomse Rijk. In 1804 riep hij het Oostenrijkse Keizerrijk uit en werd als Frans I de eerste keizer van Oostenrijk. Hij trouwde vier keer.
- Eerste vrouw: Elisabeth van Württemberg (1767–1790), één dochter.
- Tweede vrouw: Maria Theresia van Napels en Sicilië (1772–1807), twaalf kinderen.
- Derde vrouw: Maria Ludovika van Oostenrijk-Este (1787–1816), geen kinderen.
- Vierde vrouw: Carolina Augusta van Beieren (1792–1873), geen kinderen.
Zijn zoon, Ferdinand I van Oostenrijk (1793–1875), volgde hem op.
Ferdinand I
Was een zwakke en onervaren leider. Zijn gezondheid was slecht en hij was fysiek niet echt capabel. Hij was getrouwd met Maria Anna van Savoye (1803–1884) maar had geen kinderen. Na de revoluties van 1848 deed Ferdinand onder druk afstand van de troon. Dit werd gezien als een manier om de monarchie te redden.
Frans Karl
Een logische opvolger lijkt de broer van Ferdinand I, Frans Karl van Oostenrijk (1802–1878). Hij werd echter, vooral door zijn vrouw Sophie van Beieren (1805–1872), overgehaald om afstand te doen van zijn aanspraak op de troon. Daardoor kon zijn achttienjarige zoon Frans Jozef I (1830–1916) keizer worden.
Frans Jozef I en Elisabeth van Beieren
Frans Jozef I trouwde in 1854 met Elisabeth van Beieren (1837–1898), beter bekend als Sisi. Door haar huwelijk werd zij keizerin van Oostenrijk. In 1867 werden Frans Jozef en Elisabeth in Boedapest gekroond tot koning en koningin van Hongarije.
Het einde van de Habsburgse dynastie
Hoewel Sisi zelf geen geboren Habsburger was, trouwde zij in één van de beroemdste vorstenhuizen van Europa. Tegen de tijd dat zij keizerin werd, bestond de Habsburgse dynastie al ruim zeshonderd jaar. De familie zou uiteindelijk regeren tot het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918, toen Oostenrijk-Hongarije uiteenviel en de monarchie werd afgeschaft.
Leuk weetje: de moeder van Frans Jozef I en Sisi waren zussen. Sisi trouwde dus, net als sommige Habsburgers, met haar volle neef.