Ga naar de inhoud

Wie waren de Maya’s?

De Maya’s waren een indianenvolk dat leefde in Zuid-Mexico, Belize, Guatemala, El Salvador en Honduras. Ze bouwden gigantische steden en tempels en zijn onder andere de uitvinders van de kalender.

Hoewel dit geen geschiedenisblog is (dat laat ik over aan de experts) wil ik toch wat meer kwijt over de Maya’s. Daarom dit aparte blog, totaal gewijd aan de Maya’s.

Maya steden en tempels

In diverse landen in Centraal-Amerika kun je ruïnes vinden van oude Maya steden. Ik bezocht er een aantal in Guatemala, Belize en Mexico. De bekendste ruïnes zijn onder andere Tikal (Guatemala), Calamuk en Chichen Itza (Mexico).

Waarom tempels?

De Maya’s geloofden in goden en de tempels, die je kunt vergelijken met de piramides in Egypte, werden gebruikt om ceremonies uit te voeren en offers te brengen. Men geloofde dat de Koning die op dat moment heerste een link was tussen het volk en de goden.

Hoe werden de tempels gemaakt?

De tempels werden gemaakt van grote blokken kalksteen. Daarna werden de blokken bewerkt door beeldhouwers met afbeeldingen en hiëroglyfen. De Maya’s hadden een uitgebreid schrift en dankzij de beeldhouwwerken weten we nu meer over de oude Maya cultuur.

De laatste stappen waren het stuken van de gebouwen (met een mengsel van kalksteenpoeder en zand) en het schilderen.

De voornaamste kleur die gebruikt werd was rood. Het staat voor bloed & offers. Maar rood wordt ook geassocieerd met het oosten, waar de zon opkomt. Het symbool voor wedergeboorte.

Maya tempel in Guatemala.

Uitbreiding en aanpassing

Piramides werden gedurende de tijd aangepast en uitgebreid. Als er bijvoorbeeld een nieuwe heerser aan de macht kwam. Vaak werd er dan iets nieuws gebouwd op een bestaande piramide. Ook waren er verschillende architectonische stijlen.

Verschillende stijlen

De Maya’s hadden niet één bouwstijl. Er zijn verschillende stijlen ontdekt in verschillende regio’s: Puuc, Chenes, Rio Bec en Petén.

Stela’s

Stela’s zijn monumenten die geplaatst werden bij Plaza’s in de buurt van tempels. De monumenten werden gemaakt ter herdenking aan grote gebeurtenissen zoals een overwinning, bruiloft, verjaardag van een heersers of astrologische gebeurtenis.

Stela's bij een Maya tempel in Mexico.

Waar woonden de Maya’s?

De piramides werden vooral gebruikt voor ceremoniële doeleinden. Rondom de piramides werden woningen gebouwd waar elite en priesters woonden en werkten.

Het volk leefde verder weg in simpele hutjes.

Hoe oud werden de Maya’s?

De Maya’s werden 40 tot 60 jaar oud. De elite werd soms nog ouder omdat zij toegang hadden tot betere voeding en geen zwaar lichamelijk werk hoefden te doen.

Dit is ook de reden waarom de elite vaak langer was dan de ‘gewone’ Maya. De meeste mensen waren klein. Ongeveer 1.50 meter.

De huidige bevolking is overigens nog steeds niet heel lang.

Begraafplaats

De Maya’s begroeven de doden onder hun huis. Dit zodat de geest van de overledene dan zeker weten zijn of haar weg terug zou kunnen vinden naar huis.

De elite werd in Piramides begraven in tombes vergezeld door potten, sieraden en andere ornamenten.

In de klassieke periode werden kinderen begraven in urnen. In de post klassieke periode gebeurde dit ook met volwassenen.

Wat droegen de Maya’s?

Er zijn weinig kledingstukken gevonden omdat deze gemaakt werden van vergankelijke materialen. Maar dankzij de afbeeldingen op de stela’s en tempels weten we nu toch een beetje wat ze droegen.

Veren van de quetzal vogel waren populair. Hier maakte ze grote hoofdtooien van, capes en sieraden. Daarnaast droeg de elite graag sieraden van Jade.

Een van de best bewaarde items, de hoofdtooi van Montezuma, vind je in een museum in Oostenrijk.

Hoe ziet de sociale ladder van de Maya’s eruit?

De Maya beschaving bestond voor het grootste deel uit slaven die de tempels en steden bouwden. Deze mensen stonden helemaal onderaan de sociale ladder. Boven de slaven stonden de boeren, vervolgens kooplui en creatieven (schilders, timmerlui, beeldhouwers etc), elite en aan de top de heerser (koning).

Hadden de Maya’s één koning?

Ja maar er was niet één koninkrijk. Er waren verschillende koninkrijken met verschillende koningen. En die rijken waren vaak in oorlog met elkaar.

Pok Ta Pok

Pok Ta Pok is een juego de pelota (balspel) dat erg belangrijk was in de tijd van de Maya’s. Het werd gespeeld voor ontspanning maar had ook ceremoniële en politieke doeleinden.

Het spel werd gespeeld op een veld met aan weerszijden twee stenen muren die schuin afliepen. Aan de muren waren stenen (of soms houten) ringen bevestigd.

Het doel was om een 5 kilo rubberen bal door één van de ringen te gooien (beetje zoals basketbal). Maar men mocht hierbij niet de voeten of handen gebruiken. Alleen de ellebogen, heupen en knieën. De deelnemers verkleedden zich tijdens dit spel als goden aangezien het een spel van de goden was.

Als het balspel een ceremoniële doel had dan moest de winnaar een offer brengen. De tong, oren en zelfs penis werden doorboord met een naald. Het bloed werd vervolgens opgevangen op een papier en verbrand. Daarna kon er gecommuniceerd worden met de goden.

Als het spel een politiek doeleinde had dan moest de verliezer een offer brengen. Dat ging wat verder dan bloed ‘doneren’. De verliezer verloor zijn hoofd dat daarna op een speer gezet werd bij de entree van de stad.

Pok-Ta-Pok balspel gespeeld door de Maya's in Mexico en Guatemala.

De Popol Vuh en de helden tweeling

In het Popol Vuh museum in Guatemala Stad vind je een kopie van de Popul Vuh. Dit is één van de oudste geschriften van de Quiche (één van de Maya volkeren). Het boek beschrijft de geschiedenis van de Quiche met een mythologische ondertoon.

De verhalen in de Popol Vuh gaan terug naar de tijd toen de aarde ontstond. De Maya’s schrijven over goden die de wereld maakten. En over de tweeling helden Hunahpu en Xbalanque. Het duo wilde de dood van hun vader, de maisgod, wreken. Ze versloegen de heersers van de onderwereld met het Pok Ta Pok balspel.

Popol Vuh is een oud geschrift van het Maya volk. Je vindt een kopie van dit boek in het Popol Vuh museum in Guatemala.

De heilige Ceiba boom

De Ceiba boom, familie van de Boabab (apenbroodboom) die je in Afrika vindt, was heilig voor de Maya’s. Ze noemde deze boom de ’tree of life’. De Ceiba kan 70 meter hoog worden en in de kruin leven verschillende beesten zoals apen en vogels. De wortels zijn breed ook hier vinden verschillende beesten onderdak. De Maya’s geloofden dat deze boom in connectie stond met de drie werelden: de onderwereld (doden), de aarde (levenden) en de bovenwereld (goden).

Via de Ceiba boom konden de Maya’s in contact komen met de onder- en bovenwereld.

De Ceiba boom was heilig voor de Maya's.

Grotten

Grotten waren een andere manier om in contact te komen met de onderwereld en goden. Zo bezocht ik in Belize de Actun Tunichil Muknal grot waar men offers bracht aan de regengod Chaak.

Maya grot in Belize.

De Maya kalenders

De Maya’s waren enorm slim. Ze konden goed rekenen en gebruikten de sterren om bepaalde gebeurtenissen te voorspellen. Ze hadden 3 kalenders waarvan we er eentje (met 365 dagen) nog steeds gebruiken.

Waarom zijn de Maya’s verdwenen?

De Maya’s zijn er eigenlijk nog steeds, alleen hun beschaving zoals die ooit was is verdwenen.

In tegenstelling tot andere culturen, zoals de Inca’s, ging de Maya beschaving niet ten onder door de Spanjaarden. Toen de Spanjaarden Zuid- en Centraal-Amerika veroverden waren veel Maya steden al verlaten en overgroeid.

Er zijn verschillende theorieën over het hoe en waarom de Maya beschaving is verdwenen. Men denkt onder andere dat droogte een grote rol heeft gespeeld. In het gebied waar de Tikal en Yaxha tempels staan was het op een gegeven moment zo lang droog dat men geen andere keuze had dan de steden te verlaten. Ze vertrokken van Guatemala naar andere delen in Centraal-Amerika, bijvoorbeeld Mexico.

Oorzaak van de droogte

De Maya’s bouwden enorme steden en tempels. Ze gebruikten hiervoor kalksteen, wat veel aanwezig was in het gebied bij Tikal. Ze gebruikten een pasta van kalksteenpoeder om te metselen.

Om kalksteenpoeder te krijgen moet je kalksteen uren lang in het vuur laten liggen. En om dat vuur te kunnen maken heb je hout nodig. Om 1 ton kalksteenpoeder te maken was 8 ton hout nodig. Je kunt je dus wel voorstellen (als je kijkt naar de grootte van de Maya steden) dat het gebied al snel ontbost raakte.

Door ontbossing ontstaat erosie. Vruchtbare grond spoelt weg waardoor gewassen niet meer verbouwd kunnen worden. Beesten verdwijnen en omdat er minder bomen zijn die CO2 omzetten in zuurstof draagt ontbossing ook bij aan de opwarming van de aarde.

Verlies van geloof in koningen

De Maya’s geloofden in goden. Ze geloofden dat er drie werelden waren. De onderwereld (wereld van de doden), de aarde (wereld van de levenden) en de hemel (wereld van de goden).

De koning (er waren meerdere want het Maya rijk bestond niet uit één rijk) was de link tussen de goden en het volk. Als er een tijdje geen regen was gevallen dan werden er offers gebracht. Het volk dacht dan dat het aan hen lag. Dat de goden hen ergens voor wilden straffen.

Op een gegeven moment veranderde de link. De koningen claimden niet langer dat zij de link waren tussen het volk en de goden maar dat zij zélf god waren.

Het was gedurende de periode van grote droogte dat het volk het geloof in de koningen verloor. En zo kwam het dat de Maya’s hun steden langzaamaan verlieten.

Niet alle Maya’s verdwenen overigens. Sommigen bleven achter. Ze gebruikten stenen van tempels om nieuwe gebouwen te maken. Het is één van de redenen waarom sommige tempels niet meer intact zijn.

Invasie van de Spanjaarden

Toen de Spanjaarden kwamen gaven de Maya’s zich niet zomaar op. Helaas waren ze niet bestand tegen de Europese ziektes die de Spanjaarden met zich meebrachten. En ook qua wapens moesten de Maya’s het tegen de Spanjaarden afleggen (don’t bring a spear to a gunfight).

De overgebleven Maya steden werden vernietigd en met de overblijfselen moesten de Maya’s kerken en huizen bouwen. Daarna werden ze gedwongen om zich te bekeren naar het Katholicisme.

Bestaan er tegenwoordig nog Maya’s?

Jazeker. Er zijn zo’n 8 tot 9 miljoen Maya’s die leven in Guatemala, Zuid-Mexico, Belize, Honduras, El Salvador en de USA. Ze hebben het niet makkelijk gehad. Ze zijn jarenlang achtergesteld en waren slachtoffer van vervolging en massamoord. In de jaren 80 vond er een Guatemalteekse burgeroorlog plaats waarbij 200 duizend slachtoffers vielen. Zo’n 80% daarvan was Maya.

Gelukkig is de situatie verbeterd. Hoewel het voor de Maya’s moeilijk blijft om hun tradities te onderhouden in de moderne wereld. De beschaving zoals die ooit was is inmiddels helemaal verdwenen. Het enige wat de Maya’s eigenlijk nog hebben is hun taal. Er zijn tegenwoordig nog zo’n 30 Maya talen over. En in bepaalde delen van Midden-Amerika wordt zelfs helemaal geen Spaans gesproken.

Ontdekkingen met LIDAR

Van alle Maya ruïnes is Centraal-Amerika is tegenwoordig zo’n 10% tot 20% zichtbaar. De rest ligt begraven onder een dikke laag aarde, struiken en bomen.

Er is een techniek waarbij Maya steden in kaart gebracht kunnen worden zonder opgravingen te doen? De techniek heet LiDAR en werkt met lasers. Zo heeft men nu bijvoorbeeld ontdekt dat Tikal veel groter was dan men in eerste instantie dacht. De LiDAR techniek is geweldig omdat je hiermee nieuwe steden kunt ontdekken. Aangezien er ooit 3 miljoen mensen in Guatemala woonden moeten er veel meer Maya steden/ tempels zijn geweest. Alleen die zijn moeilijk te vinden met het blote oog omdat alles begroeid is. Met de LiDAR techniek is het mogelijk om land te scannen en zo deze steden te vinden.

Maya tempel in Guatemala.

Maya landen waar ik ben geweest

Mexico

Guatemala

Belize